Karnawał na południu Włoch

Karnawał - kobieta w masce

Karnawał to prawdopodobnie największe wydarzenie kulturalne przeplatające rytuały pogańskie z wpływami religii chrześcijańskiej. Na przełomie stycznia i lutego ulice wielu miast w Europie i Ameryce Południowej przeobrażają się w kolorowe parady zabawy, szaleństwa i równości wszystkich obywateli.

Włoski karnawał to nie tylko ten wenecki, ponieważ mniejsze lub większe obchody karnawału odbywają się prawie w każdym mieście Włoch. Te najbardziej spektakularne, oprócz Wenecji, to karnawał w Viareggio (Toskania), Putignano (Apulia), Manfredonia (Apulia), Acireale (Sycylia)

 

Karnawał - maska

 

 

Skąd pochodzi karnawał?

Pierwsze wzmianki o tych wydarzeniach sięgają czasów starożytnego Rzymu. Połączone były z obchodami ku czci boga Saturna i zwiastowały nadejście wiosny. Wtedy to wszyscy mieszkańcy z maskami na twarzy lub przebrani stawali się równi, bez względu na pochodzenie i razem korzystali z uroków tych świąt. 

W średniowieczu karnawał został przypisany katolickiej tradycji, według której karnawał kończył okres hucznego świętowania i rozpoczynał czas pokuty podczas Wielkiego Postu. Mimo wielu zwyczajów pogańskich i kojarzonych z „ciałem” – „carne”, tradycja karnawału przetrwała do dziś w kulcie chrześcijańskim. 

Wiek XVII to czas Commedia dell’Arte, czyli spektakli komediowych, w których bohaterowie mieli kostiumy i maski określonych postaci. Postacie te z kolei reprezentowały zawsze ten sam typ i charakter bohatera – np. Arlecchino – sługa. Kostiumy i maski tych bohaterów weszły do tradycji karnawału i wzbogaciły ją. Były popularne aż do XIX wieku.

 

Karnawał - Arlecchino

 

Dziś karnawał to zabawa, pochody ogromnych figur alegoryczno-groteskowych, maski, konfetti i i zimne ognie. To również czas na przyrządzanie karnawałowych smakołyków –chiacchiere (nasze faworki), fritelle (podobne do pączków), castagnole (również podobne do pączków,
ale dużo mniejsze).

 

Karnawał - smakołyki

 

 

 

Karnawał na południu Włoch

Najbardziej znanym karnawałem na południu Włoch jest ten w Putignano, w Apulii. Jest to najdłuższy karnawał, a także najstarszy w Europie. Putignano to miasto w Apulii, położone 40 km od Bari, niedaleko ciekawych miejsc w regionie – Castellana Grotte i Alberobello.

Początki karnawału wiążą się z historią miasta, mają wątki legendy i tradycji rolniczej na tych terenach. 

 

Karnawał - człowiek w masce

 

Historia: wybrzeże Apulii w XIV wieku narażone było na najazdy Saracenów. Ówczesnym celem było uchronienie największych dóbr przed kradzieżą. Jednymi z najcenniejszych wtedy skarbów były relikwie świętych. Relikwie św. Szczepana Męczennika znajdowały się wtedy w klasztorze w Monopoli, miasteczku nadmorskim. Postanowiono przenieść relikwie wgłąb lądu, żeby uchronić je przed wrogami. 26 grudnia 1394 relikwie w procesji zostały przeniesione do kościoła Santa Maria la Greca w Putignano

 

Legenda: do procesji dołączyli rolnicy pracujący przy winoroślach. Podczas procesji zaczęli głośno śpiewać, cieszyć się i świętować przeniesienie relikwii do ich miasta

 

Tradycja: często na południu Włoch, zwyczaje, święta i obchody mają coś wspólnego z pracą na roli. Rolnicy są bohaterami legend i opowiadań, rytuały rolnicze symbolizują zmiany, upływ czasu. Historie te przeplatają się z ważnymi wydarzeniami na danym terytorium, ze świętami katolickimi i ze świętami lokalnymi. W Putignano to właśnie pracujący przy winoroślach dali początek obchodom karnawału.  

 

 

Karnawał w Putignano (Apulia)

Aż do pierwszej połowy XIX wieku, karnawał w Putignano miał charakter ludowy – postaciami, które brały udział w pochodach karnawałowych były słomiane figury. Potem rolę organizatorów karnawału przejęli artyści, i tak jest do dzisiaj. Lokalni artyści przygotowują każdego roku nowe figury, których stelaż zrobiony jest z metalu, a wykończenie z cartapesta, czyli masy papierowej.

 

Karnawał - pochód

 

Produkcja figur z masy papierowej to złożony i długi proces. Oczywiście wszystkie są robione ręcznie przez znawców tej sztuki. Najpierw przygotowują formę do maski lub figury z gliny. Następnie przygotowuje się kalkę tej formy z gipsu – wylewają ciepły gips na model z gliny, kiedy się ostudzi, odrywają formę z gipsu. Model gipsowy wykładają masą papierową tworzoną ze starych gazet i kleju z wody i mąki. Przed tą czynnością, artyści smarują model gipsowy olejem, tak żeby wyschnięta forma papierowa łatwo odchodziła od gipsu. Model papierowy wykłada się wieloma warstwami papieru, aby był twardy i wytrzymały, a na koniec rzeźbę maluje się farbami

Dziś dzięki technologii, figury mimo swoich ogromnych rozmiarów, są sterowane komputerowo: poruszają się i wydają dźwięki. Stelaż zrobiony jest z metalu, natomiast wykończone są masą papierową. 

 

 

Karnawał w Putignano dziś

Współczesny karnawał to huczne świętowanie, które odbywa się co kilka dni na przełomie stycznia i lutego. Koncerty, wystawy sztuki, pokazy ulicznych artystów, a wreszcie pochody figur. Carri allegorici – wielkie figury – mają za zadanie przedstawić współczesną sytuację polityczno-społeczną w kraju i na świecie oraz skomentować bieżące wydarzenia. To wszystko z pokaźną dozą sarkazmu, ironii i humoru

 

Karnawał - pochód figur

 

Najważniejsze daty:

  • 26 grudnia – pochody przypominające przeniesienie relikwii świętego Szczepana 
  • 17 stycznia – wspomnienie świętego Antoniego – Sant’Antonio Abate rozpoczyna karnawał
  • 3 niedziele karnawału – pochody figur
  • Tłusty Czwartek
  • wtorek przed Środą Popielcową – największe wydarzenia kończące karnawał – konkurs na najlepszą prezentację figur biorących udział w pochodach.

 

Karnawał - figura kobiety

 

Od niedawna wstęp na obchody karnawału jest płatny. Pochód figur z masy papierowej – w każdą niedzielę karnawału i wtorek kończący karnawał jest płatny. W zależności od miejsca, za bilety zapłacisz od 10 do 22 €, dzieci 7 €. Oprócz tego, płatny jest również wjazd samochodem, autobusem. Odpowiednio 5 €, 25 € i 50 €. 

 

Karnawał w Putignano

 

Więcej informacji znajdziesz na stronie organizatora

Niektóre informacje z tekstu opracowałam na podstawie www.carnevalediputignano.it.

 

 

Interesują Cię tematy dotyczące kultury i zwyczajów południowych Włoch? Daj znać w komentarzu, chętnie dowiem się, czy przygotowywać więcej takich tekstów.